Vijftien Jaar
door Arnold Roth, Jerusalem
arnold.roth@kerenmalki.org
Vijftien
is het getal waarin Gods Naam verborgen zit en het is ook het
geheimzinnige punt van omkeer voor drie generaties van één familie
De meeste Joodse tieners die in de 60er jaren in Australië
opgroeiden waren, net als ik, kinderen van ouders die de
concentratiekampen hadden overleefd. Onze ouders waren druk met
kleine eigen bedrijfjes of ze werkten in loondienst. Nauwelijks één
van hen had een echt beroep. Toen wij geboren werden ontbrak het de
meeste van ons aan zelfs één grootouder en we waren bijna allemaal
vernoemd naar familieleden, die omgekomen waren door de haat van de
Nazi’s.
Het was duidelijk dat wij ‘alles’ voor onze ouders betekenden en
niemand hoefde ons te vertellen waarom. Bovenaan hun
prioriteitenlijst stond het zorgen, dat wij de best mogelijke
opleiding kregen. Het is dan ook geen wonder, dat een aantal van de
grootste en meest succesvolle Joodse scholen in de wereld in de
jaren vlak na de 2e Wereldoorlog in Melbourne gesticht
werden. Er was een eindeloze fascinatie voor Israëlische dingen – de
weinige keren dat er een Israëlische film draaide of dat er een
bezoeker uit Israël naar het verre Australië kwam, betekenden
gedenkwaardige momenten.
De zesdaagse oorlog vond plaats toen ik vijftien was.
De weken van toenemende spanning die eraan voorafgingen lieten een
onuitwisbare indruk bij mij achter: de sneeuwerige televisiebeelden
van oprukkende Egyptische en Syrische troepen; de schelle toespraken
van Nasser en de eenzijdige blokkade van de vaarwegen naar Eilat;
het samentrekken van Egyptische strijdkrachten op de Sinaïkust van
Israël en van de Syriërs bij de Golangrens; de onwaardige
capitulatie van Oe Thant, toen hij de VN-vredestroepen uit de Sinaï
terugtrok op precies dát moment, dat ze het meest nodig waren.
En de bloedstollende bedreigingen van de ene na de andere Arabische
dictator en koning: “Het bestaan van Israël is een vergissing, die
gecorrigeerd moet worden…Dit is onze kans om de schandvlek, die
sinds 1948 in ons midden geweest is, uit te wissen. Ons doel is
helder – Israël van de kaart vegen. “
Holocaust Verschrikkingen
Vijftien betekende een keerpunt in mijn leven.
Een paar maanden nadat Israël zo miraculeus de krachten, die opnieuw
op de liquidatie van ons Joden uit waren, verslagen had ging ik
voor de eerste keer naar een Joodse dagschool. Mijn ideeën over Jood
zijn in de wereld, over de geschiedenis en hoe die onze levens
beïnvloedt, over de Holocaust en de keten van Joods leven, begonnen
volwassen vormen aan te nemen.
Mijn moeder groeide op vlak bij Lodz, in een stad die dicht genoeg
bij de Pools-Duitse grens lag om al op de eerste dag van de oorlog
door de nazi’s omvergelopen te worden. Onder de mannen, die door de
indringers bij elkaar gedreven werden op die Septemberdag, was haar
vader, de grootvader wiens naam ik kreeg.
Nu ik zelf vader ben moet ik diep ademhalen als ik me het beeld voor
de geest haal van mijn moeder, die zichzelf smekend aan de voeten
van een Duitse soldaat wierp en die het uitgilde, dat toch het leven
van haar vader gespaard zou blijven.
Op de dag dat de Nazi’s Polen binnen marcheerden en een aanvang
maakten met het vernietigen van een wereld, dat ze een unieke
beschaving in de modder vertrapten en Joden bij miljoenen
vermoordden, was mijn moeder net vijftien geworden.
Ik werd mij van de levens van mijn ouders in zekere zin pas bewust
met het einde van de oorlog: hun vier of vijf jaar als ontheemden in
het naoorlogse Duitsland, hun lange reis naar Australië als jong
echtpaar zonder enige kennis van de Engelse taal of andere te gelde
te maken kwaliteiten en zonder wortels, met uitzondering dan van hun
weinige persoonlijke contacten en hun zeer joodse gemeenschapszin.
Een onverwachte foto veranderde dit een paar jaar geleden voor mij.
Ik heb een nicht, de dochter van mijn vaders oudste broer, die in
een kibboets woont. Haar ouders, die het vooroorlogse Galicia
ontvlucht waren, hadden haar rond 1930 meegebracht naar Tel Aviv en
ze heeft haar hele leven in Israël doorgebracht. Toen ze als
touriste terugkeerde naar haar wortels , reisde ze in 2000 naar
Krakau en kwam daar door een samenloop van omstandigheden in bezit
van vier gecopiëerde vellen papier, die zij aan mij liet zien. Dit
waren Nazidocumenten – volkstellingsformulieren die de Joden van de
Duitsers in het getto van Krakau moesten invullen voordat die hen
afvoerden naar de doodskampen.
De eerste pagina was ingevuld in het kenmerkende handschrift van
mijn vader.. gezegende nagedachtenis. Een kleine foto, die aan het
formulier vastgehecht was, toonde hem zoals ik hem nog nooit eerder
had gezien: mannelijk, knap, jong. Twee andere pagina’s waren de
formulieren van twee van mijn vaders zusters. Hun namen waren mij
bekend van de familiestamboom, die ik een paar jaar ervoor met hulp
van mijn vader had samengesteld, maar tot op dat moment betekenden
zij niet meer dan namen voor mij. Nu keek ik naar de portretten van
twee levendige, jonge vrouwen.
Mijn oudste dochter, Malki, had juist op school een stamboomproject
afgemaakt en ik wist dat zij geïnteresseerd zou zijn. Eén blik op
die pagina’s en ze zei precies wat ik gedacht had: Malki leek
sprekend op mijn vaders mooie zusje Feige.
In tegenstelling tot mijn ouders overleefde Feige de
Nazi-moordmachine niet. Welke belofte haar leven ook inhield, welke
talenten zich in haar ontwikkelden, welke gaven ze aan de wereld had
willen geven, die werden allemaal omvergegooid in een massieve actie
van gewelddadige, barbaarse haat.
Een paar maanden nadat we voor de eerste keer naar deze buitengewone
foto’s gekeken hadden, ging Malki zitten en schreef ( zonder dat
tegen ons te zeggen) de woorden en de muziek van een aanstekelijk,
vrolijk liedje: “Je leeft, je ademt en beweegt – dat is een geweldig
begin!… Je kunt nu beter beginnen te dansen!” Voor de kleindochter
van Holocaust-overlevenden betekende het een diepe bron van
voldoening om te leven in het land, dat aan het Joodse volk beloofd
is.
Ondraaglijke Vragen
Arafat’s intifada-oorlog tegen de burgerbevolking van Israël brak
net uit in de tijd, dat wij die kostbare pagina’s in handen kregen.
Uit het door haar bijgehouden dagboek komt duidelijk naar voren dat
de dagelijkse ‘oogst’ van gewonde en dode mensen zwaar op Malki’s
geest drukten.
Ze beschrijft hoe ze even uit de klas weg moet om in haar eentje te
kunnen huilen, nadat ze gehoord heeft over wéér een terreuraanslag
en wéér een en wéér een. Wij, haar ouders, broers en zusters,
beseften niet hóe diep ze meeleefde met de slachtoffers van de
oorlog, die in haar dierbare land woedde. Malki voelde de
ontreddering en de pijn diep persoonlijk. Hoewel ze in Australië
geboren was, had ze sinds haar 2e jaar in Jeruzalem
gewoond. Ze voelde zich diep verbonden met de Joodse geschiedenis.
In Augustus 2001 onderbraken mijn dochter en haar vriendin Michal
hun drukke vakantiedagbezigheden voor een snelle lunch in Sbarro,
een druk Jeruzalems restaurant. Als ze de man het het gitaarfoudraal
op zijn rug opgemerkt had, die door de onbewaakte deur naar
binnenstapte en bij de toonbank, waar zij juist een berichtje op
haar mobiel intikte, kwam staan, zou Malki dan de haat, de barbaarse
extase op zijn gezicht hebben herkend voordat hij ontplofte?
Malki en Michal werden de volgende dag begraven. Boezemvriendinnen
vanaf hun vroegste jeugd liggen ze nu voor altijd naast elkaar op
een heuvel, vlakbij de toegang tot Jeruzalem.
Malki was vijftien.
Haar dagboek staat vol vragen: hoe kunnen er met onze mensen zulke
vreselijke dingen gebeuren? Waarom begrijpen buitenstaanders onze
liefde voor het land Israël niet beter? Welk Goddelijk plan vraagt
erom dat tieners gewond raken en gedood worden door mensen, die wij
helemaal geen haat toedragen? Hoe kan zo’n haat zelfs maar bestaan?
De ondraaglijke vraagtekens, die mijn dochter achterliet, schreeuwen
mij elke dag toe.
De Verborgen Naam
Joods leven is, als je het van een afstand beziet, een
verbazingwekkend relaas van tragedie, succes, grandeur, vernietiging
en grootheid, dat zich over duizenden jaren afspeelt. Het risico
bestaat dat wij dit perspectief kwijtraken als wij de personen zijn,
die er zelf in leven.
Met Poeriem vieren we feest en drinken we, geven we plechtig
cadeautjes en vieren het met de mensen die wij liefhebben en aardig
vinden. Maar het verhaal, waar het op dit feest om draait, ging
rakelings langs een tragedie heen: het gaat over de Joodse
overwinning over een genocidale samenzwering door moordzuchtige
Jodenhaters.
Hier in Jeruzalem stelt men de datum voor Poeriem, een dag later dan
bijna overal elders in de wereld, op de 15e van de maand
Adar. Joodse kalenderdata worden geschreven op een simpele
alfabetisch-numerologische manier: ‘alef’ is 1, ‘bet’ is 2,
enzovoort. Maar het is een oude traditie om het cijfer 15 niet op
die simpele manier op te schrijven. Je zou verwachten dat de
schrijfwijze jod-hé (letterlijk: 10-5 ) zou zijn; maar omdat uit
deze twee letters de helft van de Godsnaam gevormd wordt, behandelen
wij ze met een speciale aandacht en eerbied. Daarom wordt 15
geschreven als tet-vav, 9-6. Gods Naam zit als het ware verborgen in
het getal 15.
Feige (left)
and Malki
Het Poeriemfeest is op een andere manier speciaal: de Naam van God
ontbreekt totaal in de boekrol Esther. Houdt dit in dat de
overwinning van de Joden op hun onderdrukkers zonder Zijn inmenging
gebeurde? De Joodse traditie beantwoordt deze vraag met een
stellig: “Nee”. God’s rol was cruciaal, maar ons vermogen om het
hoe en waarom van Zijn handelen te begrijpen is beperkt.
Diegenen van ons, die in de schaduw van de Holocaust zijn opgegroeid
en die de tragedie van de dood van een kind door haat hebben
beleefd, worstelen om de rol, die de Heere speelt in ons
individuele leven en in het leven van ons volk, te verstaan.
Volgens de Joodse Wijsheid zijn er tijden, waarin je moet weten dat
God’s Hand aan het werk is, zelfs wanneer de blijken ervan moeilijk
te zien zijn en er meer vragen dan antwoorden zijn.
(De nagedachtenis van Malki Roth wordt in ere gehouden door het
Malki-fonds. Het steunt gezinnen, die hun zwaar-gehandicapte kind
willen voorzien van een kwalitatief goede thuisopvang. Meer
informatie op
www.kerenmalki.org )
|
to
receive Frimet and Arnold Roth's occasional published articles,
sign up for the Friends of the Malki Foundation Email List. [
Dutch-language articles